Rośliny z rodzaju Iris, znane jako kosaciec, są wieloletnimi roślinami posiadającymi kłącza lub cebule. Ich liście są zazwyczaj równowąskie, lancetowate, różniące się szerokością od szablastych do trawiastych. Kwiaty są wyjątkowo zróżnicowane pod względem wielkości, układu płatków oraz barw. Średnica kwiatów może sięgać od 2,5 cm (jak w przypadku Iris gracilipes) do 25 cm (jak w Iris japonica). Podstawowa budowa kwiatu jest jednolita w całym rodzaju.
Każdy kwiat składa się z sześciu listków okwiatu, zwanych dalej płatkami. Trzy z nich tworzą górną część kopuły, która może być pionowa, pozioma, wygięta ku dołowi lub nawet zanikła, podczas gdy trzy pozostałe płatki dolne ustawione są pod różnymi kątami w stosunku do kopuły, zależnie od gatunku lub odmiany. Płatki te charakteryzują się wąską, wewnętrzną częścią zwężoną, nazywaną paznokciem. Słupek kwiatu posiada trzy płatkowate znamiona, załamane w formie daszka na grzbiecie i zakończone dwoma rozdwojonymi wargami w górnej części. Pręciki znajdują się pod znamionami słupka. Płatki górne i dolne są połączone u podstawy w rurkę. Kwiaty są zazwyczaj pojedyncze lub zebrane w grona kwiatowe.
Rodzaj Iris obejmuje około 350 znanych gatunków i przez lata prowadzono wiele badań, hodowli oraz prac nad ich systematyką, co prowadziło do różnych klasyfikacji. Uprawiane obecnie w ogrodach kosaćce są wynikiem krzyżowania różnych gatunków, co czyni ich systematyzację według jednego schematu trudną. Praktyczny podział obejmuje dwie główne grupy: kosaćce kłączowe i kosaćce cebulowe, a w ramach tych grup, sekcje i gatunki są dalej dzielone na odmiany botaniczne (varietas, skrót var.) oraz odmiany hodowlane (cultivar, skrót cv.).
W niniejszym opracowaniu skupiono się na sekcjach, gatunkach i mieszańcach kosatców odpowiednich do naszych warunków klimatycznych, pomijając te, które wymagają uprawy wyłącznie pod osłonami przez cały okres wegetacji. Opisywane gatunki są często spotykane w postaci mieszańców, a ich charakterystyka została uwzględniona w celu ułatwienia wprowadzenia do ogrodów.