Charakterystyka odmian

Dzięki szerokiemu zasięgowi kosaćców naukowcy mogą dysponować ogromnym materiałem doświadczalnym, a hodowcy mają prawie nieograniczone możliwości otrzymywania nowych odmian dla różnych stref klimatycznych na półkuli północnej. Zainteresowanie hodowców kosaćcami sięga pierwszej połowy wieku XIX. Pierwsze, o których wiadomo, prace hodowlane w Europie nad tzw. kosaćcami bródkowymi zapoczątkował Francuz Lémon. Już w roku 1840 skatalogował 100 odmian własnej hodowli. Kosaćce znane były i uprawiane co prawda znacznie wcześniej, ale dopiero Lémon podniósł je do rangi kwiatów ogrodowych o wszechstronnym zastosowaniu. Z odmian przez niego wprowadzonych jeszcze istnieje w produkcji krajowej i zagranicznej ponad 120 lat licząca odmiana M-me Chereau.

Wszystkie kosaćce bródkowe wyhodowane do roku 1900 pochodzą ze skrzyżowania wielu gatunków, wśród których największy udział miały: Iris pallida, Iris variegata i Iris plicata. Iris pallida pochodzi z Dalmacji, ma wysokie łodygi, a kwiaty o barwach od jasnego do ciemnego fioletu lub błękitu. Iris variegata, którego ojczyzną jest Półwysep Bałkański, ma kwiaty żółte z kopułą w brązowe lub purpurowe pasy. Iris plicata, którego naturalnym siedliskiem jest basen Morza Śródziemnego jest biały, błękitnie żyłkowany. Rok 1900 jest przełomowy w hodowli kosaćców kłączowych, gdyż przez użycie do krzyżowania gatunku Iris ricardo, sprowadzonego do Anglii, Foster i Yeld, a we Francji Vilmorin, otrzymali siewki z dużymi kwiatami na rozgałęzionych pędach.

Francuzi, Anglicy, Holendrzy, Niemcy i Amerykanie dostarczyli już wielu setek nowych odmian odznaczających się dłuższym okresem kwitnienia i dużymi kwiatami o ładnej budowie i ciekawych barwach. Szczególnie ostatnie 40 lat przyniosło ogromny postęp w tych pracach, które i teraz nie ustają, dostarczając coraz wartościowszego materiału.

Pod względem liczby i jakości nowych odmian Europa została zdystansowana przez hodowców amerykańskich. Sama tylko firma Cooley, produkująca materiał mateczny, wydaje katalogi zawierające ponad 300 pozycji. Wśród nich do najstarszych należą odmiany z roku 1947, które stanowią zaledwie 3% ogólnej ilości odmian. Najnowsze odmiany, w liczbie kilkunastu, pochodzą z roku poprzedzającego rok wydania tego katalogu, ukazującego się raz na 2 lata. Największy wzrost liczby odmian w firmach hodowlanych Europy i Ameryki Północnej notuje się wśród kosaćców bródkowych odmian tych w ciągu ostatnich 40 lat przybyło około 20 tysięcy!

Wysiłki hodowców idą w kierunku otrzymania możliwie lekkiego kwiatostanu przez „rozsunięcie” i wydłużenie pędów bocznych. W budowie i kształcie kwiatu również zachodzą zmiany. Płatki górne tworzące tzw. kopułę przybierają kształt kielicha lub „pąka róży” (por. rys. 6, 7, 8). W pracach hodowlanych dąży się również do wzmocnienia płatków kwiatowych przez uzyskiwanie cechy falistości i fryzowania. Kwiaty o takich płatkach są bardziej wytrzymałe na uderzenia wiatru i kropel wody.

Utrzymuje się ponadto kierunek wytwarzania odmian o kwiatach jednobarwnych, czystych pastelowych lub przydymionych, a co najwyżej – dwu- barwnych. Ostatnio hodowcy wprowadzili na rynek kosaćce bródkowe o silnie zróżnicowanym odcieniu żyłek lub z cętkowanymi płatkami dolnymi, przypominające storczyki.

W ocenie nowych odmian duże znaczenie ma ustawienie dolnych płatków w stosunku do osi kwiatostanu. Im niższa odmiana, tym bardziej kąt między płatkami dolnymi a osią pędu głównego powinien zbliżać się do kąta prostego. U odmian wysokich (80-100 cm) kąt ten. powinien wynosić 45°. Nowe odmiany kosaćców bródkowych, których płatki dolne są zbyt opuszczone nie uzyskują wysokiej oceny kwalifikacyjnej, a zatem wysokiej ceny sprzedaży. Warto wiedzieć, że na zachodnich rynkach ceny te dochodzą do 50 dolarów (w 1975 r.) za roślinę nowej odmiany o najwyższej punktacji.

Polski dorobek hodowlany w obrębie rodzaju kosaciec jest niestety znikomy, a nawet odmiany wyhodowane przez Makowieckiego w Bydgoszczy i przez firmę Ulrich zaginęły prawie wszystkie w zawierusze wojennej. Dlatego materiałem wyjściowym dla polskiego doświadczalnictwa i hodowli muszą być gatunki i odmiany otrzymane przez hodowców angielskich, amerykańskich, holenderskich, francuskich i innych, wprowadzone do katalogów międzynarodowych.

Rozdział ten zawiera głównie charakterystyki odmian uprawnych (cultivar) i niektórych tzw. botanicznych. Obejmuje tylko te odmiany, które obecnie można znaleźć w” Polsce w nielicznych szkółkach bylin ozdobnych, prywatnych kolekcjach czy ogrodach botanicznych. Wykaz odmian ze względów techniczno-wydawniczych nie może zawierać ostatnich nowości, które na rynkach zachodnich ukazują się w katalogach dużych firm ogrodniczych już w roku następnym po przyjęciu do międzynarodowego rejestru odmian. Zamieszczone tu opisy mają przede wszystkim poinformować producenta, projektanta i amatora o wielkich i różnorodnych walorach dekoracyjnych kosaćców. Podane wysokości roślin należy przyjmować dla optymalnych warunków glebowych. Również czas kwitnienia należy traktować jako przybliżony, zależy bowiem od warunków atmosferycznych danego roku i od cech klimatycznych regionu, które w naszym kraju mają dużą rozpiętość.

Kopuła miedzianofioletowa, przechodząca ku dołowi w złotobrązową. Żyłki purpurowobrązowe. Płatki dolne aksamitne, purpurowofioletowe z brązowofioletowymi żyłkami. Kwitnie w końcu maja i na początku czerwca, niezbyt obficie. Jedna ze starszych odmian.

Amber. Wysokość 60 cm. Kopuła złotożółta, płatki dolne żółte z brązowym nalotem. Kwitnie w drugiej połowie maja. Polecana do grup bylinowych. Amethyst Flame. Wysokość do 100 cm. Kwiaty o pięknym, delikatnym rysunku, szerokie, o falistych płatkach. Barwa lawendowofioletowa z różowym odcieniem. Spód płatków opalizujący brązowo. Bródka ciemniejsza, lawendowobeżowa. Roślina kwitnie w drugiej połowie czerwca. Nadaje się na eksponowane stanowiska w grupach bylinowych, ogrodach kosaćcowych i na kwiat cięty.

Podobne

This entry was posted on 9 listopada 2016. Bookmark the permalink.